Symulator Samorządu Terytorialnego

👤 Wójt, Burmistrz, Prezydent miasta

Jednoosobowy organ wykonawczy gminy, wybierany bezpośrednio przez mieszkańców.

• Wójt - w gminie wiejskiej
• Burmistrz - w gminie miejskiej lub miejsko-wiejskiej
• Prezydent miasta - w miastach powyżej 100 000 mieszkańców lub byłych miastach wojewódzkich
• Zadania: kieruje urzędem gminy, wykonuje uchwały rady, przygotowuje budżet, reprezentuje gminę

🏛️ Rada gminy / Rada miasta

Organ uchwałodawczy i kontrolny gminy. Radni wybierani są bezpośrednio przez mieszkańców.

• Liczba radnych: zależy od liczby mieszkańców (15-45 osób)
• Kadencja: 5 lat
• Zadania: uchwalanie prawa miejscowego, budżetu, strategii rozwoju, kontrola wójta/burmistrza
• Na czele: przewodniczący rady

👥 Zarząd powiatu i Starosta

Starosta jest przewodniczącym zarządu powiatu - kolegialnego organu wykonawczego. W odróżnieniu od wójta, starosta jest wybierany przez radę powiatu.

• Skład zarządu: starosta, wicestarosta, członkowie zarządu (3-5 osób)
• Wybór: zarząd wybiera rada powiatu

🎭 Sejmik województwa i Marszałek

Sejmik to organ uchwałodawczy województwa, a marszałek przewodniczy zarządowi województwa.

• Sejmik: 30-50 radnych zależnie od liczby mieszkańców
• Marszałek: przewodniczy zarządowi, reprezentuje województwo
• Zarząd województwa: 5 osób, wybierany przez sejmik

🗳️ Zasądy wyborów

• Częstotliwość: co 5 lat (od 2018 roku)
• Prawo wyborcze: czynne od 18 lat, bierne (prawo kandydowania) również od 18 lat
• Wybory bezpośrednie: wójt/burmistrz/prezydent oraz radni gmin, powiatów, sejmików
• Wybory pośrednie: starosta i zarząd powiatu, marszałek i zarząd województwa (wybierani przez rady)

📊 System wyborczy

• Wójt/burmistrz/prezydent: wybory większościowe - wygrywa kandydat z największą liczbą głosów. Jeśli nikt nie uzyska ponad 50%, odbywa się II tura.
• Radni gmin do 20 tys. mieszkańców: system większościowy w jednomandatowych okręgach (JOW)
• Radni większych gmin, powiatów, sejmików: system proporcjonalny z progiem 5%

📋 Kto może kandydować?

• Obywatel polski z prawem wyborczym
• Ukończone 18 lat (w dniu wyborów)
• Na wójta/burmistrza/prezydenta: nie trzeba mieszkać w danej gminie
• Na radnego: trzeba mieszkać na terenie danej jednostki

💰 Budżet obywatelski (partycypacyjny)

Forma demokracji bezpośredniej, w której mieszkańcy decydują o przeznaczeniu części budżetu gminy.

• Jak działa: mieszkańcy zgłaszają projekty, a następnie głosują na nie
• Przykłady projektów: place zabaw, ścieżki rowerowe, wydarzenia kulturalne
• Obowiązek: w miastach na prawach powiatu budżet obywatelski jest obowiązkowy (min. 0,5% wydatków)

💬 Konsultacje społeczne

Sposób na poznanie opinii mieszkańców przed podjęciem ważnych decyzji.

• Formy: spotkania, ankiety, platformy internetowe
• Obowiązkowe: np. przy tworzeniu studium zagospodarowania przestrzennego
• Niewiążące: władze muszą wziąć pod uwagę, ale nie muszą się zgodzić

🗳️ Referendum lokalne

Mieszkańcy bezpośrednio podejmują decyzję w ważnej sprawie lokalnej.

• Inicjator: organ stanowiący lub 10% mieszkańców
• Ważność: wymaga frekwencji min. 30%
• Przykłady: odwołanie wójta, samoopodatkowanie mieszkańców
• Wynik: jest wiążący dla władz!

✋ Inne formy uczestnictwa

• Inicjatywa uchwałodawcza: mieszkańcy mogą zgłosić projekt uchwały
• Sesje rady: są jawne, można uczestniczyć jako obserwator
• Petycje i wnioski: każdy może pisać do władz
• Sołectwa i osiedla: jednostki pomocnicze z własnymi organami
• Młodzieżowa rada gminy: głos młodych w samorządzie