W XVIII w. Rzeczpospolita była w głębokim kryzysie. Słabe rządy królów 1, anarchia szlachty, liberum veto (jeden poseł mógł zerwać sejm!), uzależnienie od 2. W 1772 r. Rosja, Prusy i Austria dokonały 3 rozbioru Polski.
W latach 1788-1792 obradował Sejm Wielki (Czteroletni). Posłowie chcieli uratować Polskę przez reformy. Liderami byli: Stanisław 4 Potocki, Hugo 5, król Stanisław August Poniatowski. 3 maja 1791 r. uchwalono Konstytucję - DRUGĄ na świecie po amerykańskiej!
Konstytucja 3 Maja:
• Trójpodział władzy: ustawodawcza (sejm), wykonawcza (król), 6 (sądy)
• Zniesienie 7 veto - koniec anarchii!
• Tron 8 (po Poniatowskim - dynastia saska)
• Mieszczanie zyskali prawa polityczne
• Chłopi pod opieką prawa
• Religią państwową katolicyzm, ale tolerancja dla innych
Caryca rosyjska 9 II nie chciała silnej Polski. Część polskiej szlachty (Targowica) zwróciła się do niej o pomoc. Wybuchła wojna polsko-rosyjska w obronie konstytucji - przegrana. W 10 r. - II rozbiór. Po nieudanym powstaniu kościuszkowskim - 11 rozbiór i koniec Polski (1795).
3 maja jest dziś polskim świętem narodowym - 12 Konstytucji 3 Maja. Słynny obraz "Konstytucja 3 Maja" namalował Jan 13.