1 to ruch religijny XVI wieku, który doprowadził do podziału Kościoła zachodniego. Z jednego Kościoła katolickiego powstały: katolicy, luteranie, kalwini, anglikanie i inni.
Kościół katolicki w XVI w. był skorumpowany. Papież i biskupi żyli w luksusie. Sprzedawano 2 - "rozgrzeszenie" za pieniądze. Ksiądz Tetzel mówił: "Gdy moneta w skarbonce zabrzęczy, dusza z czyśćca wyleci". Ludzi to oburzało.
31 października 3 r. mnich i profesor teologii Marcin 4 przybił do drzwi kościoła w Wittenberdze 95 5. Krytykował w nich Kościół, szczególnie odpusty. To data początku reformacji!
Główne tezy Lutra:
• 6 jest jedynym źródłem wiary (sola scriptura)
• Tylko wiara prowadzi do zbawienia (sola fide), nie uczynki
• Ksiądz może być żonaty
• Msza po polsku/niemiecku, nie po łacinie
• Tylko 2 sakramenty (chrzest, eucharystia)
Papież ekskomunikował Lutra. Ten przetłumaczył Biblię na 7. Powstał Kościół 8 (luterański).
• Jan Kalwin w Szwajcarii - jeszcze surowszy niż Luter. Jego wyznanie to 9.
• Henryk VIII, król Anglii - chciał rozwodu, papież się nie zgodził. Henryk założył 10 Kościół Anglikański.
Polska była tolerancyjna! W 1573 r. uchwalono 11 warszawską - zapewnia wolność religijną. Polscy luteranie: szczególnie na 12 i Pomorzu. Polscy kalwini: ziemia łęczycka, wileńszczyzna. Powstali też arianie - polskie wyznanie własne.
Kościół katolicki zareagował - to kontrreformacja. Powstał Sobór Trydencki, zakon jezuitów (zwalczanie protestantyzmu). W Polsce kontrreformacja zwyciężyła - większość konwertowała z powrotem na katolicyzm.