⛪ EWANGELICY NA POMORZU ⛪

1517 - Marcin Luter w Wittenberdze

95 tez. Początek REFORMACJI. Krytyka Kościoła katolickiego. Powstaje nowe wyznanie - luteranizm (po niemiecku ewangelizm).

1525 - GDAŃSK przyjmuje reformację!

Gdańsk to wolne miasto Hanzy. Niemiecki dominuje. Mieszczanie szybko przyjmują naukę Lutra. Kościoły katolickie zostają luterańskie. To 8 LAT po Lutrze - błyskawicznie!

1530 - Konfesja Augsburska

Luter pisze SPISYWA wiary - "Konfesja Augsburska" (przedstawiona w Augsburgu cesarzowi). Stąd nazwa: Kościół Ewangelicko-Augsburski (luterański).

1557 - Toruń, Elbląg

Kolejne miasta hanzeatyckie luteranizują się. Toruń, Elbląg, później Olsztyn.

1570 - Konfederacja Sandomierska

Polscy ewangelicy (luteranie + kalwini + bracia czescy) ZJEDNOCZYLI się przeciw kontrreformacji. Pierwsza taka unia w Europie!

1573 - Konfederacja Warszawska - WOLNOŚĆ RELIGIJNA!

Polski sejm uchwala WOLNOŚĆ WYZNANIA. Jedyny taki dokument w XVI-wiecznej Europie. Polska = "kraj bez stosów". Każdy może wierzyć jak chce.

XVII-XVIII w. - kontrreformacja

Kościół katolicki odbija część utraconych terenów. W Polsce - jezuici. Część polskich ewangelików wraca do katolicyzmu. Ale NA POMORZU - zostają.

1772 - I rozbiór - Pomorze do Prus

Państwo pruskie jest LUTERAŃSKIE. Polacy katoliccy są prześladowani. Polacy LUTERANIE - akceptowani. Polskość się słabnie - bo "Polacy = katolicy".

XIX w. - germanizacja

Bismarck (1871-) prowadzi Kulturkampf - wojnę kulturową przeciwko katolikom. Polscy luteranie często stają się NIEMCAMI. Tożsamość się rozmywa.

1918 - Polska wraca

Pomorze (część) wraca do Polski. Ale wielu ewangelików pozostaje - mówiących po polsku, po niemiecku, po kaszubsku.

1939 - II wojna. Niemcy popierają niemieckich ewangelików. Polacy katoliccy prześladowani.

1945 - tragedia

Po wojnie - WYSIEDLENIA. Większość ewangelików (uznanych za Niemców) musi opuścić Pomorze. Wyjeżdżają do Niemiec Zachodnich.

Setki kościołów luterańskich opuszczonych. Część zniszczona przez Sowietów. Część poświęconych na katolickie. Część stoi w ruinie.

1945-1989 PRL

Komuniści dyskryminują wszelkie wyznania. Ewangelicy - mała mniejszość, jeszcze słabsza.

1989 - wolność

III RP - pełna wolność religijna. Kościół ewangelicko-augsburski odżywa. Dziś w Polsce ok. 61 tys. luteran.

Kaszubi - rdzenni mieszkańcy Pomorza. Mówią własnym językiem (kaszubskim - dziś uznany za REGIONALNY). Większość katolicka. ALE - znacząca mniejszość była LUTERAŃSKA!

Skąd Kaszubi-luteranie?

Po reformacji Pomorze stopniowo się luteranizuje (od XVI w.). Kaszubi mieszkający w Bytowskie, Lęborskie, Słupskie - przechodzą na luteranizm.

Co było WYJĄTKOWE?

To co światowe! Kaszubi-luteranie modlili się i czytali Biblię PO KASZUBSKU. Oto kilka kościołów gdzie nabożeństwo było po kaszubsku:

• Bytów (do 1945)

• Lębork (do 1945)

• Słupsk i okolice

• Wsie kaszubskie - Cetyniewo, Damnica, Smołdzino

Język kaszubski w kościele

Pierwszą książkę po kaszubsku - "Mały Katechizm" Lutra - przetłumaczył Szymon Krofey w 1586 r. (BYTÓW)! To NAJSTARSZA książka po kaszubsku.

Druga - "Duchowne pieśnie" Michała Pontana (1643). Też ewangelicka.

Bez ewangelików - JĘZYK KASZUBSKI mógłby zaginąć! Bo w katolickich kościołach msza była po polsku/łacinie.

Słowinski Park Narodowy

Słowińcy - ostatni potomkowie Kaszubów-luteran znad Bałtyku (Smołdzino, Kluki, Łeba). Mieli SWÓJ DIALEKT - słowiński. Dziś WYMARLY (ostatni rodowici Słowińcy zmarli w latach 90.).

W Klukach jest Muzeum Wsi Słowińskiej - pokazuje jak żyli.

1945 - tragedia Kaszubów-luteran

Po wojnie polskie władze uznały: KAŻDY kto jest luteraninem = Niemiec. Trzeba ich wysiedlić. Kaszubi-luteranie zostali WYSIEDLENI do Niemiec mimo że MÓWILI po polsku/kaszubsku!

To była STRASZNA krzywda. Tysięcy rodzin wyrwanych ze swojej ziemi. Po 700 latach. Niesprawiedliwie.

Dziś na Pomorzu ŻYJE mała grupa Kaszubów-luteran (w okolicach Wejherowa, Pucka). Zbory. Pamięć.

Mały Katechizm Lutra po kaszubsku z 1586 r. - przechowywany w Bibliotece w Toruniu. To najcenniejszy zabytek języka kaszubskiego!

🌹 Kaszubi-luteranie to ważny rozdział historii Pomorza.
Większość ich już nie ma. Ale ich język - kaszubski - przetrwał dzięki nim.

Gdynia jako miasto powstała późno (1926 r.). Zanim była miastem - to mała wioska Kaszubów-katolików. Niewielu ewangelików.

Po 1926 r. - Gdynia rośnie błyskawicznie. Przybywa robotników z całej Polski - katolicy, ale też trochę luteran (z Mazur, ze Śląska Cieszyńskiego).

Pierwsze nabożeństwa ewangelickie

1929 r. - pierwsze nabożeństwa luterańskie w Gdyni. Najpierw w wynajmowanych salach.

1932 r. - powstaje samodzielna parafia ewangelicko-augsburska w Gdyni.

Kościół Konstantyna w Orłowie

Lata 30. - polscy luteranie budują kościół. Niemiecka mniejszość ma własne nabożeństwa. Polskie nabożeństwa - po polsku.

1939 - wojna. Niemcy zajmują Gdynię. Polski kościół ewangelicki częściowo używany przez Niemców. Polski pastor uciec/aresztowany.

Po 1945 r.

Gdynia odzyskana. Większość niemieckich ewangelików wysiedlono. Polski kościół ewangelicko-augsburski - mały, ale działa.

Dziś

W Gdyni jest parafia ewangelicko-augsburska (przy ul. Portowej).

• Liczba członków: kilkaset osób

• Pastor: prowadzi nabożeństwa, ślubuje, chrzci, pochowa

• Działa szkółka dla dzieci, koło młodzieży

• Współpraca z innymi kościołami (ekumenizm)

Inne miejsca w Trójmieście:

• Gdańsk - kościół św. Jana (Stare Miasto) - ewangelicki, ale w XX w. zniszczony, dziś sala koncertowa

• Gdańsk - kościół Wniebowstąpienia (na Wzgórzu Mickiewicza) - ewangelicki, czynny

• Sopot - kościół Zbawiciela - parafia ewangelicka

• Zbawiciela w Gdańsku-Wrzeszczu

Diakonia Polska

W Gdańsku siedziba Diakonii Polskiej - charytatywnej organizacji ewangelickiej. Pomaga biednym, samotnym, chorym. NIE pyta o wyznanie.

Dni Ekumeniczne

Co roku w styczniu - Tydzień Modlitw o Jedność Chrześcijan. Katolicy, ewangelicy, prawosławni - razem na nabożeństwie. W Gdyni i Gdańsku też.

Wielu Polaków myśli że ewangelik to "inny chrześcijanin". Sprawdźmy.

CO WSPÓLNE (90%):

• Ten sam BÓG - Trójca (Ojciec, Syn, Duch Święty)

• Ta sama BIBLIA (Stary + Nowy Testament)

• Ten sam JEZUS - Syn Boży, zbawiciel

• Wiara w niebo, piekło, zmartwychwstanie

• Modlitwa "Ojcze nasz"

• Boże Narodzenie, Wielkanoc - te same święta

• 10 Przykazań

CO INNE (10%):

1. Sakramenty

• Katolicy: 7 sakramentów (chrzest, bierzmowanie, eucharystia, pokuta, namaszczenie, kapłaństwo, małżeństwo)

• Ewangelicy: 2 sakramenty (chrzest + Komunia/Wieczerza Pańska)

2. Papież

• Katolicy: papież to NAJWYŻSZY autorytet (Watykan)

• Ewangelicy: NIE uznają papieża. Ich biskup polski to "biskup Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w RP"

3. Maryja i święci

• Katolicy: czczą Maryję (matka Jezusa) i świętych (np. św. Wojciech, św. Faustyna)

• Ewangelicy: Maryja jest WAŻNA jako matka Jezusa, ale NIE jest "współ-zbawicielką". Świętych szanują, ale nie modlą się DO nich. Modlitwa - tylko do Boga przez Jezusa.

4. Język nabożeństwa

• Katolicy: do 1965 r. - łacina! Po Soborze Watykańskim II - polski

• Ewangelicy: ZAWSZE w języku ludzi (Luter był pionierem!) - polski/niemiecki/kaszubski

5. Ksiądz

• Katolicy: ksiądz NIE może mieć żony (celibat)

• Ewangelicy: pastor MOŻE być żonaty. Ma rodzinę.

6. Nabożeństwo

• Katolicy: msza święta (z ołtarzem, hostią - ciało Chrystusa)

• Ewangelicy: nabożeństwo (z kazaniem - WAŻNIEJSZE niż w katolickim)

7. Spowiedź

• Katolicy: spowiedź uszna (mówisz księdzu grzechy)

• Ewangelicy: spowiedź ZBIOROWA (cała wspólnota razem prosi Boga o przebaczenie)

8. Krzyż

• Katolicy: zwykle z Jezusem (krucyfiks)

• Ewangelicy: zwykle BEZ Jezusa (bo Jezus zmartwychwstał - już nie jest na krzyżu)

💡 Najważniejsze:
Ewangelicy = TACY SAMI chrześcijanie. Tylko inaczej wyrażają wiarę. Polska jest dziełem KATOLIKÓW i EWANGELIKÓW razem (Mikołaj Rej - polski poeta - był luteraninem!).

Pamiętaj o ewangelikach - to nasza historia.