Pomorze (region nadbałtycki - Gdańsk, Gdynia, Szczecin) ma BARDZO interesującą historię religijną. Przez wieki obok katolików mieszkali tu 1 - protestanci wyznania luterańskiego. Ich historia to ważna część TOŻSAMOŚCI Pomorza.
W 2 r. Marcin Luter zapoczątkował reformację w Niemczech. Pomorze było wtedy częściowo niemieckie - Gdańsk, Toruń, miasta hanzeatyckie były zniemczone. Reformacja szybko tu dotarła:
• Gdańsk - już w 1525 r. miasto przyjęło reformację
• Toruń - 1557 r.
• Elbląg - 1557 r.
• Wsie pomorskie - w XVI-XVII w. większość się luteranizuje
Tymczasem Polska (Korona) była katolicka. Ale - tolerancja religijna! Konfederacja warszawska 3 r. - wolność wyznania w Polsce. Ewangelicy mogli swobodnie żyć.
W okresie I RP - polscy ewangelicy mieli prawa. Zbory (parafie luterańskie) w Gdańsku, Toruniu, Lesznie, Krakowie, Wilnie. Polska była JEDYNYM krajem Europy bez wojen religijnych!
Słynna 4 Sandomierska (1570 r.) - polscy luteranie, kalwini i bracia czescy ZJEDNOCZYLI się przeciw kontrreformacji. Pierwszy taki dokument w Europie!
To OFICJALNA nazwa kościoła luterańskiego w Polsce. "Augsburski" - od Konfesji Augsburskiej (1530) - dokumentu wiary Lutra przedstawionego cesarzowi w mieście Augsburg.
Dziś w Polsce ok. 61 tys. ewangelików augsburskich. Główne skupiska:
• Mazury (potomkowie pruskich Mazurów)
• Górny Śląsk - Cieszyn
• Pomorze (mniejszość)
• Warszawa (zbór)
• Wrocław
Po I rozbiorze (1772) Pomorze trafiło do Prus. Państwo pruskie - LUTERAŃSKIE. Polacy katoliccy byli prześladowani. Polacy LUTERANIE - akceptowani jako "swoi religijnie".
Pojawia się kwestia: czy polscy ewangelicy są POLAKAMI czy NIEMCAMI? Wielu dwujęzycznych. 5 uczyli ich że są Niemcami. Polskie organizacje walczyły o polskość.
Ciekawostka: część 6 (rdzennych mieszkańców Pomorza) była ewangelikami! Mieszkali w okolicach Bytowa, Lęborka, Słupska. Kościoły kaszubskie luterańskie były w Polskim języku kaszubskim!
Po 1945 r. - większość Kaszubów-luteran wyemigrowała do Niemiec (uznano ich za Niemców). To wielka strata dla pomorskiej kultury.
1939-1945 - tragedia. Niemcy zniszczyli polskie kościoły katolickie ALE wzmocnili niemieckie ewangelickie. Po 1945 r. - sytuacja się odwróciła. Niemcy WYSIEDLENI. Niemieckie kościoły LUTERAŃSKIE - opuszczone. Wiele zniszczonych przez Sowietów lub komunistów.
Niektóre kościoły poświęcono na 7 katolickie. Niektóre stoją w ruinie do dziś.
Mała mniejszość. Ważne parafie:
• Gdańsk - Kościół św. Jana, kościół Ducha Świętego (Diakonia Polska)
• Sopot - Zbawiciela
• Gdynia - parafia ewangelicko-augsburska (ul. Portowa)
• Słupsk, Wejherowo, Lębork, Bytów, Ustka
• Kościoły poniemieckie - zwykle przejęte przez katolików, ale niektóre wciąż czynne
• Ewangelicy NIE są "innymi" - są 8 jak my, tylko innego wyznania
• Wierzą w tego samego Boga, czytają tę samą Biblię
• Różnice: msza po polsku (nie po łacinie), 2 sakramenty (nie 7), ksiądz może być żonaty
• Ich obecność na Pomorzu = część NASZEJ historii. Nie wolno o nich zapominać.