📖 Henryk Sienkiewicz (1846-1916) - Nobel 1905
Henryk Sienkiewicz
Pierwszy polski noblista literacki. Pisał "ku pokrzepieniu serc" - by Polacy pod zaborami nie tracili ducha.
Życie: Urodzony w Woli Okrzejskiej. Studiował na uniwersytecie w Warszawie. Dziennikarz, podróżnik (USA, Afryka). Zmarł w Szwajcarii 1916 r.
• "Quo vadis" (1896) - powieść o pierwszych chrześcijanach w Rzymie. Cesarz Neron, Petroniusz, palony Rzym, lwy w Koloseum. Tłumaczona na 50 języków! Za to dostał Nobla.
• Trylogia (1884-88):
- "Ogniem i mieczem" - powstanie Chmielnickiego 1648
- "Potop" - potop szwedzki 1655
- "Pan Wołodyjowski" - obrona Kamieńca przed Turkami 1672
• "Krzyżacy" (1900) - bitwa pod Grunwaldem 1410. Patriotyczna.
• "W pustyni i w puszczy" (1911) - powieść dla młodzieży. Staś Tarkowski (14) i Nel Rawlison (8) - porwane w Egipcie, tułaczka przez Afrykę. Lektura SP46!
💡 Ciekawostka:
Sienkiewicz miał dom-darem od narodu w Oblęgorku koło Kielc. 35 tysięcy Polaków składek - by uhonorować pisarza. Dziś tam muzeum.
Pierwszy polski Nobel przyznany za PEŁEN dorobek literacki, ze SZCZEGÓLNYM uznaniem dla "Quo vadis".
Sienkiewicz w czasie I wojny pomagał Polakom w Szwajcarii. Zmarł w 1916 r. W 1924 r. - przeniesienie zwłok do Polski. Pochowany w katedrze warszawskiej.
🌾 Władysław Reymont (1867-1925) - Nobel 1924
Władysław Stanisław Reymont
Drugi polski noblista. PISARZ WSI POLSKIEJ. Niesamowite życie - z biednej rodziny do Nobla.
Życie: Urodzony w Kobielach Wielkich (województwo łódzkie). Z biednej rodziny - ojciec organista. Reymont z trudem nauczył się czytać.
20 zawodów: krawiec, robotnik kolejowy, wędrowny aktor, sklepikarz, pisarz, dziennikarz... Życie awanturnicze.
• "CHŁOPI" (1904-09) - 4 TOMY: "Jesień", "Zima", "Wiosna", "Lato". Epopeja o wsi Lipce. Życie chłopów - praca, miłości, kłótnie, walka z dziedzicem. ZA TO DOSTAŁ NOBLA!
• "Ziemia obiecana" (1899) - o Łodzi przemysłowej. 3 przyjaciele (Polak, Niemiec, Żyd) chcą zbudować fortuny. O kapitalizmie i jego okrucieństwach. Andrzej Wajda nakręcił film w 1975 r. - polska klasyka.
• "Komediantka" (1896) - o aktorce wędrownej (autobiograficzne)
• "Fermenty" - o ruchach społecznych
💡 Ciekawostka:
Reymont był NIESAMOWITY - w wieku 16 lat ledwie umiał czytać. Sam się WSZYSTKIEGO nauczył. Geniusz samouk.
"Chłopi" - powiadają że to NAJWIĘKSZA polska powieść. 4 tomy = 1500 stron. Realizm, szczegółowy opis życia wsi. Czytasz - i jakbyś tam był.
W 2023 r. powstał film animowany "Chłopi" - olejne malowidła. Nominacja do Oscara!
1924 - Nobel. Reymont otrzymał wiadomość pocztą - na łóżku w sanatorium. Już ciężko chory. Zmarł rok później (1925) - 58 lat.
🏔 Czesław Miłosz (1911-2004) - Nobel 1980
Czesław Miłosz
Trzeci polski noblista. POETA XX wieku. Człowiek dwóch ojczyzn - Polska i Litwa.
Życie: Urodzony w Szetejniach (Litwa). Studiował prawo w Wilnie. Po wojnie - dyplomata komunistycznej Polski w Paryżu. 1951 r. - UCIEKŁ z PRL na Zachód. Mieszkał we Francji, potem USA (profesor w Berkeley).
Wrócił do Polski po 1989 r. Zmarł w Krakowie 2004 r.
• "Zniewolony umysł" (1953) - esej demaskujący komunizm. Pokazuje jak intelektualiści dali się "kupić" Stalinowi. SZOK na Zachodzie.
• "Ocalenie" (1945) - tomik wierszy o Holokauście, II wojnie
• "Rodzinna Europa" (1958) - autobiografia
• "Dolina Issy" (1955) - powieść o dzieciństwie nad Niemnem
• "Traktat moralny", "Traktat poetycki"
• Tłumaczenia z Biblii (Psalmy, Księga Hioba)
💡 Ciekawostka:
Miłosz - kontrowersyjna postać. W PRL go nienawidzono ("zdrajca"). W 1980 r. - Nobel. PRL musiał uznać.
Po Noblu jego książki wreszcie ukazały się w Polsce - dla wielu to było pierwsze spotkanie z prawdziwym pisarzem.
Słynny CYTAT: "Mój dom utracony, Litwo, Litwo, w Polsce nie urodzony, a Polak"
Wpływał na cały świat. Brodski, Heaney - wielcy poeci - cytowali go.
Pochowany na Skałce w Krakowie (Krypta Zasłużonych) razem z m.in. Stanisławem Wyspiańskim.
🐈 Wisława Szymborska (1923-2012) - Nobel 1996
Wisława Szymborska
Czwarty polski noblista, druga POLKA z Noblem (po Marii Skłodowskiej-Curie).
Mistrzyni krótkiego, mądrego wiersza. Najczęściej cytowana polska poetka.
Życie: Urodzona w Bninie (Wielkopolska). Studiowała w Krakowie. Całe życie w Krakowie. Pracowała w "Życiu Literackim". Skromna - nie chciała sławy.
• "Kot w pustym mieszkaniu" - po śmierci kogoś bliskiego. Kot nie rozumie czemu pana nie ma. Najczęściej cytowany wiersz Szymborskiej.
• "Nic dwa razy się nie zdarza" - o niepowtarzalności życia. Tekst piosenki Łucji Prus.
• "Koniec i początek" - o sprzątaniu po wojnie
• "Dwie małpy Brueghla", "Możliwości", "Niektórzy lubią poezję"
• "Cebula" - filozofia o cebuli (poważnie!)
💡 Ciekawostka:
Szymborska MIŁOŚNICZKA kotów. Miała zawsze kota. Pisała o kotach - kot był dla niej symbolem mądrości.
Po Noblu (1996) była przerażona. Powiedziała: "Już mi to wystarczy. Nie chcę więcej sławy".
Mieszkała SKROMNIE w mieszkaniu na 4. piętrze bez windy. Sama gotowała, sama prała.
Słynne CYTATY:
"Wolę kino. Wolę koty. Wolę dęby nad Wartą. Wolę Dickensa od Dostojewskiego."
"Tyle wiemy o sobie, ile nas sprawdzono."
Zmarła 1 lutego 2012 r. w Krakowie - 88 lat. Pochowana na cmentarzu Rakowickim w Krakowie.
FUNDACJA SZYMBORSKIEJ dziś przyznaje Nagrodę im. Szymborskiej dla młodych poetów.
📚 Olga Tokarczuk (ur. 1962) - Nobel 2018
Olga Tokarczuk
Piąta i najmłodsza polska noblistka. Pisarka, psycholog z wykształcenia. Aktywistka.
Życie: Urodzona w Sulechowie. Studiowała psychologię w Warszawie. Pracowała jako psycholog w Wałbrzychu. Od 1989 r. - pisarka.
Mieszka w Krajanowie pod Wałbrzychem. Wegetarianka, ekolog.
• "Bieguni" (2007) - 116 opowiadań o podróży, czasie, ciele. Nagroda Bookera 2018 - druga polska po Tokarczuk! Za to też Nobel.
• "Księgi Jakubowe" (2014) - 1000 STRON! Epopeja o Jakubie Franku - charyzmatycznym żydowskim odstępcy z XVIII w. Wielka książka.
• "Prowadź swój pług przez kości umarłych" (2009) - kryminał ekologiczny. Kobieta na wsi, broniąca zwierząt. Sfilmowany jako "Pokot" (2017) - Berlin nagrodzony.
• "E.E." - o nastolatce z Wrocławia
• "Prawiek i inne czasy" - magiczny realizm o polskiej wsi
• "Anna In w grobowcach świata" - mit sumeryjski
💡 Ciekawostka:
Tokarczuk dostała Nobla za 2018 r. z OPÓŹNIENIEM (afera w komitecie - Nobel 2018 ogłoszono w 2019 r. razem z Noblem 2019 dla Petera Handke).
KONTROWERSJE: Polska prawica oskarżała ją że "obraża Polaków" (np. opowiadała o zbrodniach Polaków na Żydach). Ale - Tokarczuk MÓWI prawdę. Też dobrą.
Po Noblu założyła Fundację Olgi Tokarczuk - wspiera literaturę, ekologię, prawa zwierząt.
Słynny CYTAT: "Prawda nie istnieje. Istnieją tylko opowieści."
Aktualnie pracuje nad nową książką. Najmłodsza polska noblistka - ma jeszcze czas na kolejne książki!