📜 Jak doszło do stanu wojennego
Stan wojenny NIE był przypadkiem. Wynikał z konkretnych wydarzeń 1980-81.
Sierpień 1980 - "karnawał Solidarności"
Strajki w Stoczni Gdańskiej, potem w całej Polsce. Powstaje NSZZ Solidarność - 10 MILIONÓW członków! Jedyny wolny związek zawodowy w bloku komunistycznym.
Komuniści są ZDEZORIENTOWANI. Chcą rozwiązać, ale nie mają siły - cały kraj stoi za Solidarnością.
Nacisk Moskwy
Leonid Brieżniew (genseksek ZSRR) jest WŚCIEKŁY. Polska mu się wymyka. Boi się że Polska "zarazi" inne kraje bloku (Czechosłowację, Węgry, NRD).
Na granicy polsko-radzieckiej stoi 30 dywizji sowieckich gotowych do inwazji. Brieżniew kilka razy grozi: "albo sami to załatwicie, albo wejdziemy jak w Czechosłowacji 1968".
Jaruzelski - wybór
Generał Wojciech Jaruzelski był wtedy ministrem obrony (od 1968). 18 października 1981 - zostaje też I sekretarzem PZPR. 9 lutego 1981 - premier.
Jaruzelski twierdzi (po latach): "miałem wybór - stan wojenny albo sowiecka inwazja. Wybrałem mniejsze zło."
Historycy dziś spierają się - czy to PRAWDA? Niektórzy mówią że Brieżniew BLUFOWAŁ. Że Moskwa nie odważyłaby się na inwazję po Afganistanie 1979. Ale ostatecznie - Jaruzelski zdecydował.
Przygotowania
Od listopada 1980 - tajne plany. Kodowana nazwa: "Operacja Lato-80" (potem "Jesień 80", "Wiosna"). Przygotowano:
• Listy osób do aresztowania (10 000 nazwisk!)
• Plan zajęcia kluczowych miejsc
• Wojsko i ZOMO gotowe
• Wydrukowano komunikaty dla TV i radia
• Wydrukowano ulotki "Dlaczego stan wojenny"
Wszystko SUPER TAJNIE. Nawet 5 dni przed - działacze Solidarności nie wiedzieli.
13 grudnia - decyzja
Sobota 12 grudnia - Jaruzelski podjął decyzję. W nocy z 12 na 13 grudnia - akcja.
🌃 Noc 12/13 grudnia 1981
Godzina 00:00 (północ) - akcja rozpoczęta
Oddziały ZOMO, SB, wojsko - ruszają z koszar. Rozjeżdżają się po Polsce. Listy mają gotowe.
Godzina 00:00-06:00 - aresztowania
W ciągu 6 godzin aresztowano:
• 5000 osób w całej Polsce
• Całe kierownictwo Solidarności (POZA Bujakiem - UKRYŁ się!)
• Sympatycy opozycji z uniwersytetów
• Niektórzy dziennikarze, artyści
Aresztowania były BRUTALNE - dzwonek o 3 rano, wyciąganie z łóżek. Bez wyroku. Bez prawa do adwokata.
Godzina 00:00 - Warszawa i miasta
Na ulice wyjeżdża:
• 70 000 żołnierzy Wojska Polskiego
• 1400 czołgów T-55
• 1750 transporterów opancerzonych
• 9000 pojazdów wojskowych
• ZOMO z pałkami, tarczami, gazem
Ludzie wychodzący na wczesną mszę 13 grudnia (niedziela) WIDZĄ czołgi na ulicach. Szok.
Godzina 06:00 - Jaruzelski w TV
Wszystkie programy TVP przerwane. Spiker mówi: "Oto generał Wojciech Jaruzelski".
Jaruzelski w MUNDURZE, w ciemnych okularach. Mówi spokojnie, twardo:
"Obywatele i obywatelki Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej! Zwracam się dziś do Was jako żołnierz i jako szef polskiego rządu. Zwracam się do Was w sprawach wagi najwyższej. Ojczyzna nasza znalazła się nad przepaścią (...). Odpowiedzialność, jaka ciąży dziś na mnie, jest ogromna."
Ogłasza WRON (Wojskową Radę Ocalenia Narodowego). Stan wojenny od 00:00 13 grudnia.
Cały 13 grudnia - chaos
Telefony WYŁĄCZONE. Granice ZAMKNIĘTE. Zakazy:
• Godzina policyjna 22:00-6:00
• Zakaz zgromadzeń
• Zakaz strajków (kara śmierci!)
• Zamknięte uniwersytety, szkoły wyższe
• TV tylko 1 kanał (wojskowy)
• Cenzura listów
• Wyłączone telefony (przez 2 miesiące)
• Zamknięte ambasady
Reakcja Polaków
• Niektórzy - SZOK, łzy
• Niektórzy - cieszą się (zwolennicy PZPR)
• Większość - MILCZY w strachu
• Niektórzy - strajkują MIMO zakazu (głównie górnicy)
16 grudnia - MASAKRA W "WUJKU"
Kopalnia "Wujek" w Katowicach strajkuje. ZOMO szturmuje. 9 górników zabitych, 23 rannych. Pierwsi MĘCZENNICY stanu wojennego.
Sprawcy - nigdy nie ukarani w PRL. Po 1989 - procesy, ale wyroki łagodne.
👥 Ludzie stanu wojennego
⚫ Wojciech Jaruzelski (1923-2014)
Twórca stanu wojennego. Postać tragiczna - chciał "ocalić" Polskę przed Sowietami (jak mówił), ale zrobił to BRUTALNIE. Po 1989 odpowiadał przed sądem - nie skazany (wiek). Zmarł 2014 r. jako emerytowany oficer.
Oceniany RÓŻNIE: część Polaków go nienawidzi, część uważa za patriotę który "uratował" przed Rosją.
⚫ Czesław Kiszczak (1925-2015)
"Siły bezpieczeństwa". Odpowiedzialny za SB, ZOMO, represje. Bezpośrednio odpowiedzialny za śmierć ks. Popiełuszki (jego podwładni go zabili).
Paradoksalnie - to ON po 1989 r. rozmawiał z Wałęsą przy Okrągłym Stole. "Twarde ręce" pokazały że potrafią się cofnąć.
⚪ Lech Wałęsa (ur. 1943)
13 grudnia - internowany w Arłamowie (Bieszczady). 11 miesięcy WIĘZIENIA. Luksusowe warunki (jak "gość" a nie więzień) - chcieli go zmiękczyć. Nie zmiękł.
1983 - Pokojowa Nagroda Nobla. Jaruzelski wściekły.
1989 - lider Okrągłego Stołu. 1990 - pierwszy wolny prezydent Polski.
⚪ Zbigniew Bujak (ur. 1954)
Lider warszawskiej Solidarności. 13 grudnia - miał być aresztowany. UKRYŁ SIĘ. Przez 5 LAT żył w podziemiu - w kryjówkach w Warszawie. Kierował podziemną Solidarnością.
Schwytany 31 maja 1986. 2 lata w więzieniu. Po 1989 - polityk.
Legenda - jak ktoś może żyć 5 lat w ukryciu w mieście 2-milionowym? Pomoc setek ludzi - ryzykujących życie.
⚪ Adam Michnik (ur. 1946)
Działacz opozycji od lat 60. (Marzec 1968). Internowany 13 grudnia 1981 w Białołęce. Siedział 2 lata. Po wyjściu - wciąż działał.
Po 1989 - założyciel "Gazety Wyborczej". Dziś - kontrowersyjny, ale WTEDY był bohaterem.
⚪ Jacek Kuroń (1934-2004)
Od lat 70. jeden z głównych opozycjonistów (KOR - Komitet Obrony Robotników). W stanie wojennym internowany. Po wyjściu - trener młodych opozycjonistów.
Po 1989 - minister pracy (walczył z bezrobociem). Jeden z najbardziej cenionych polskich polityków. Zmarł 2004 r. - cały naród w żałobie.
⚪ Anna Walentynowicz (1929-2010)
Jej zwolnienie w sierpniu 1980 r. spowodowało strajk w Stoczni Gdańskiej = początek Solidarności!
W stanie wojennym - internowana. Po wyjściu - nadal walczyła.
Tragicznie - zginęła w katastrofie smoleńskiej 10 kwietnia 2010 r. razem z prezydentem Kaczyńskim (80 lat).
🌍 Reakcje świata na stan wojenny
Stan wojenny w Polsce WSTRZĄSNĄŁ światem. Pierwszy raz od Czechosłowacji 1968 r. kraj bloku wschodniego zastosował TAK brutalne środki przeciw swoim obywatelom.
🇺🇸 USA - Ronald Reagan
Prezydent Reagan zareagował NATYCHMIAST. 23 grudnia 1981 wprowadził sankcje:
• Blokada kredytów dla PRL
• Cofnięcie klauzuli najwyższego uprzywilejowania
• Zawieszenie połączeń lotniczych LOT-USA
• Odmowa przedłużenia traktatów handlowych
Reagan publicznie POPARŁ Solidarność. Słynna scena: 22 grudnia 1981 - zapalił świecę w oknie Białego Domu "w solidarności z Polakami".
Amerykańska Biblioteka Kongresu otworzyła "Stanicę Solidarności" - miejsce gdzie Polacy mogli pisać o sytuacji.
🇬🇧 Wielka Brytania - Margaret Thatcher
Thatcher również - sankcje, publiczne potępienie. Ale BRYTYJCZYCY byli bardziej ostrożni (nie chcieli zerwać stosunków).
🇫🇷 Francja
Prezydent Mitterrand (socjalista!) - też potępił. Paradoks - lewica na Zachodzie potępiła komunistyczną władzę w Polsce.
🇩🇪 Niemcy Zachodnie - kluczowa pomoc
Niemcy Zachodnie PŁACILI wysłali ogromne paczki humanitarne:
• Żywność (mięso, czekoladki, kawa - LUKSUS w PRL)
• Leki
• Ubrania
• Zabawki dla dzieci
Niemiecka kolej przewoziła TYSIĄCE wagonów darów do Polski. "Paczki z Zachodu" - marzenie każdego Polaka tamtych lat.
🇻🇦 Watykan - Jan Paweł II
Polski papież WSTRZĄSNĘŁY światem. 13 grudnia 1981 - modlił się o Polskę. Listy do Jaruzelskiego. Pielgrzymki 1983 i 1987 - miliony Polaków go witały.
W 1982 - Reagan i Jan Paweł II spotkali się - uzgodnili wspólną strategię wobec Polski. "Święta koalicja przeciw komunizmowi" - mówili o nich.
🇸🇪 Szwecja, Norwegia
Skandynawia dała AZYL tysiącom polskich uchodźców. 200 000 Polaków wyemigrowało w latach 80. - głównie do Szwecji, Niemiec, Francji, USA, Kanady.
To pokolenie emigrantów - dziś ich dzieci to "polscy Amerykanie/Skandynawowie".
🇺🇳 ONZ
Rada Bezpieczeństwa NIE mogła nic zrobić - ZSRR miał prawo weta. Ale Zgromadzenie Ogólne potępiło Polskę.
❌ Reakcja ZSRR
Moskwa była ZADOWOLONA. Brieżniew publicznie poparł Jaruzelskiego. "Dobra robota".
ZSRR zwiększył pomoc gospodarczą dla PRL - żeby ją UTRZYMAĆ w bloku.
Skutki sankcji
Gospodarka PRL bez Zachodu była W RUINIE. Długi narastały. Inflacja. Brak dewiz. To PRZYSPIESZYŁO upadek systemu - bez sankcji PRL mógłby trwać dłużej.
Sankcje Reagana są dziś uznawane za JEDEN Z CZYNNIKÓW upadku komunizmu w Europie.
✝ Ks. Jerzy Popiełuszko - męczennik
Ks. Jerzy Popiełuszko (1947-1984) - młody ksiądz, kapelan Solidarności. Najsłynniejsza ofiara stanu wojennego.
Kim był?
Urodzony 14 września 1947 r. w Okopach k. Suchowoli (Podlasie). Z biednej rodziny. Do seminarium poszedł w 1965 r.
W 1980 r. został kapelanem hutników z Huty Warszawa. Polubił ich. Zaczął robić dla nich "msze za ojczyznę" w kościele św. Stanisława Kostki na Żoliborzu.
Msze za ojczyznę
Od 1982 r. - co miesiąc w ostatnią niedzielę - ks. Popiełuszko odprawiał mszę. Gromadziła DZIESIĄTKI TYSIĘCY Polaków. Kościół nie mieścił wszystkich - ludzie stali na placu.
Popiełuszko NIE ZAWAHAŁ się krytykować komunistów. Słynne fragmenty kazań:
"Prawdy nie da się uwięzić - ona zawsze wyjdzie na światło dnia."
"Zło dobrem zwyciężaj."
Prześladowania
Od 1983 - SB go STALE śledziła. Groziła. Podsłuchiwała. Niszczyła samochód. Aresztowania, przesłuchania.
Telewizja pokazywała "Gazety wieczorne" - program komunistycznego dziennikarza Urbana - gdzie obrażano ks. Popiełuszkę.
Porwanie - 19 października 1984
Popiełuszko wraca z mszy w Bydgoszczy. Droga do Warszawy.
Koło Torunia - zatrzymanie. 3 funkcjonariusze SB w mundurach drogówki. Popiełuszkę i kierowcę ksiądza wciągnęli do samochodu. Kierowcę Waldemara Chrostowskiego - na krótko, potem uciekł.
Popiełuszki nie uwolniono. Wieziono go kilka godzin. Torturowano.
Morderstwo
Ks. Popiełuszko został ZAKATOWANY. Owinięty linami, obciążony kamieniami. Wrzucony żyjący (!) do Wisły pod Włocławkiem (tama koło Włocławka).
Odkrycie ciała - 30 października 1984
Ciało znaleziono po 11 dniach poszukiwań. Obrażenia:
• Wszystkie żebra połamane
• Pobity w głowę
• Ślady tortur
• Utopiony (wciąż żył w momencie wrzucenia)
Polska w żałobie
Cała Polska - szok. Pogrzeb 3 listopada 1984 - 800 000 ludzi! Jeden z największych pogrzebów w dziejach Polski.
Proces
Sprawcy - 4 funkcjonariusze SB:
• Grzegorz Piotrowski (główny sprawca) - 25 lat więzienia
• Leszek Pękala - 15 lat
• Waldemar Chmielewski - 14 lat
• Adam Pietruszka (zlecający) - 25 lat
ALE - KTO rozkazał? Kiszczak? Jaruzelski? Nikt wyżej nie został ukarany. SB zatarła ślady. Prawdy nie znamy.
Beatyfikacja 2010
6 czerwca 2010 - papież Benedykt XVI beatyfikował ks. Popiełuszkę w Warszawie. MILION Polaków na mszy.
Dziś ks. Jerzy Popiełuszko jest BŁOGOSŁAWIONYM Kościoła Katolickiego. Ołtarz w jego kościele na Żoliborzu - miejsce modlitw milionów Polaków rocznie.
Dlaczego ważny?
Popiełuszko pokazał że DOBRO JEST SILNIEJSZE OD ZŁA. Nie walczył bronią. Walczył SŁOWEM i MODLITWĄ. I zwyciężył.
Jego męczeństwo WSTRZĄSNĘŁO Polską. Wielu historyków mówi: to było początek końca komunizmu. Kiedy komuniści zabili KSIĘDZA - stracili resztki poparcia. Za 5 lat - upadli.
Nagrobek ks. Popiełuszki na Żoliborzu - każdego dnia ŚWIEŻE kwiaty. Od 40 lat.