📺 Czym są media i jaka jest ich rola
Media masowe = środki przekazu informacji do dużej liczby ludzi.
Rodzaje:
• TRADYCYJNE: TV, radio, gazety, czasopisma
• NOWE: internet, social media (TikTok, Instagram, YouTube), portale, blogi
4 funkcje mediów:
1. Informacyjna - co się dzieje (wiadomości)
2. Edukacyjna - uczenie (Discovery, kanały popularnonaukowe)
3. Rozrywkowa - filmy, seriale, memy
4. Kontrolna - "czwarta władza" - patrzą na ręce politykom, ujawniają afery
Wolność prasy
W demokracji media są WOLNE. Polska Konstytucja gwarantuje wolność słowa i prasy. ALE ograniczenia: nie wolno kłamać o konkretnych ludziach (zniesławienie), naruszać ich prywatności, nawoływać do nienawiści.
Ranking wolności prasy (Reporterzy bez Granic):
• Norwegia, Dania, Szwecja - top
• Polska - środek (zwykle 50-60. miejsce)
• Korea Północna, Erytrea, Chiny - dno (totalna cenzura)
"Czwarta władza"
Trzy władze są: ustawodawcza, wykonawcza, sądownicza. Czwarta - to media. Bez wolnych mediów demokracja UPADA. Dziennikarze ujawniają korupcję, kłamstwa polityków, nadużycia. To właśnie media w 1972 r. ujawniły aferę Watergate - prezydent Nixon musiał zrezygnować.
UWAGA na propagandy
Niektóre kraje (Rosja, Chiny, Korea Płn) sterują mediami. Mówią TYLKO swoją wersję. Internet pozwala temu siac dezinformację też na Polskę i Zachód.
🎯 Fake news - jak je rozpoznać
Fake news = fałszywe informacje udające prawdziwe.
Przykłady:
• "Bill Gates wszczepia ludzi mikrochipami przez szczepionki" - FAKE
• "Ziemia jest płaska" - FAKE (od 2500 lat wiemy że okrągła!)
• "Naukowcy wynaleźli lek na raka, ale ukrywają" - FAKE
• "Imigranci jedzą koty" - FAKE (popularne w USA 2024)
• "Polski rząd dał 200 zł każdemu Ukraińcowi" - FAKE
SKĄD się biorą?
1. Polityka - by zniechęcić do kogoś / przekonać do kogoś
2. Pieniądze - klikalność = $$$ z reklam
3. Propaganda państw - Rosja, Chiny celowo sieją dezinformację
4. Trolle - osoby siejące zamieszanie dla zabawy
5. Niewiedza - ktoś sam uwierzył i powtarza
5 kroków sprawdzenia (FACT-CHECK):
1. ŹRÓDŁO - kto to napisał? Anonim? Strona "wiadomościpolskie24.pl"? Sprawdź czy istnieje. Sprawdź O NAS.
2. DATA - może to stara sprawa udawana za nową? (zdjęcie z protestów 2010 r. udające 2024 r.)
3. AUTOR - czy istnieje? Sprawdź w Google. Profil zawodowy? Czy publikuje gdzie indziej?
4. INNE ŹRÓDŁA - jeśli o tej "sensacji" piszą TYLKO podejrzane strony - to FAKE. Prawdziwe info jest w wielu mediach.
5. EMOCJE - clickbait! "SZOK!", "NIE UWIERZYSZ!", "AFERA!". Im głośniejszy tytuł - tym bardziej podejrzane.
Polskie strony do sprawdzania:
• demagog.org.pl
• fakenews.pl
• stopfake.org (specjalizacja: rosyjska propaganda)
• afp.com/factcheck
🕵️ Gra: rozpoznaj fake news
Przeczytaj 6 nagłówków. Zdecyduj: prawda czy fake? Pomysł: w klasie - klasa głosuje, potem sprawdzasz.
🛡 ZASADA: zanim udostępnisz coś dalej - SPRAWDŹ to.
Twój udział w fake newsie = TY też siejesz dezinformację.
🔒 Bezpieczeństwo w internecie
Internet to świat - niekoniecznie bezpieczny. Tu mieszka też wielu drani.
10 ZASAD bezpiecznego korzystania:
1. NIGDY nie podawaj OBCYM: nazwiska, adresu, szkoły, telefonu, miasta
2. NIGDY nie wysyłaj SWOICH ZDJĘĆ obcym - zwłaszcza nago. To przestępstwo (art. 200a k.k.) i tak Twoje zdjęcia mogą trafić w STRASZNE miejsca
3. SILNE HASŁA: min. 12 znaków, wielkie+małe litery, cyfry, znaki specjalne. Złe: "kasia2010". Dobre: "Mama_Lubi_2_Koty!"
4. INNE HASŁO do każdego konta. Inaczej jeden wyciek = włamanie wszędzie.
5. 2-SKŁADNIKOWE uwierzytelnianie (2FA) - po haśle dostajesz SMS z kodem. Nawet jak ktoś ukradnie hasło - bez SMS nie wejdzie.
6. NIE klikaj W PODEJRZANE LINKI ze SMS-ów, maili. To phishing - wyłudzanie haseł.
7. SPRAWDŹ ADRES STRONY:
- bankowy: zaczyna od "https://" + zielona kłódka
- "https" = bezpieczna, "http" = nie
- "google.pl" ≠ "googl3.pl" (fałszywka)
8. NIE pobieraj plików z nieznanych źródeł - mogą być wirusy/trojany
9. POMYŚL ZANIM WRZUCISZ - zdjęcie/komentarz z 5 klasy może być znalezione za 10 lat. Pracodawca to zobaczy.
10. JEŚLI KTOŚ CIĘ MOLESTUJE:
- Zrób screen
- Zablokuj
- Powiedz dorosłym
- 116 111 (telefon zaufania)
- 112 jeśli grozi (policja)
UZALEŻNIENIA cyfrowe:
WHO uznało uzależnienie od gier i internetu za CHOROBĘ. Objawy:
• Spędzasz w internecie/grach 4-6h+ dziennie
• Bez telefonu czujesz lęk, panikę
• Zaniedbujesz obowiązki, szkołę, sport, rodzinę
• Kłamiesz ile czasu spędziłeś
• Trudno przestać mimo chęci
Mózg dziecka rozwija się do 25 r.ż. Nadmierny TikTok/Instagram USZKADZA go - krótka uwaga, depresja, lęk. Naukowo udowodnione.
Zdrowy limit:
• 5-12 lat: max 1-2h dziennie ekranów
• 12-15 lat: max 2-3h
• Przed snem: BRAK ekranów (godzinę przed snem) - zaburza sen
🔑 Test bezpieczeństwa hasła
Wpisz hasło które używasz (NIE prawdziwe! Wymyśl podobne) - sprawdzimy bezpieczeństwo: