🌍 ORGANIZACJE MIĘDZYNARODOWE 🌍

ONZ (UN) = największa organizacja świata. Należy do niej 193 państwa - prawie cały świat (oprócz Watykanu, Tajwanu, Kosowa).

Powstanie: 24 października 1945 r. - po II wojnie światowej. Cel: NIGDY WIĘCEJ wojny światowej.

Polska była JEDNYM Z ZAŁOŻYCIELI ONZ! Mimo że byliśmy pod okupacją sowiecką - nasz rząd na uchodźstwie podpisał Kartę NZ.

Siedziba: Nowy Jork (USA), słynny budynek nad East River.

Sekretarz Generalny - "premier ONZ". Obecnie: António Guterres (Portugalia).

Główne organy ONZ:

1. Zgromadzenie Ogólne - co roku spotykają się przedstawiciele wszystkich 193 państw. Każde państwo ma 1 głos (Polska = USA = Mali).

2. Rada Bezpieczeństwa - decyduje o WOJNIE i pokoju. 15 członków:

• 5 STAŁYCH (z prawem WETA): USA, Wielka Brytania, Francja, Rosja, Chiny

• 10 niestałych (wybieranych na 2 lata, Polska też była)

3. Sekretariat - administracja

4. Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości - rozstrzyga spory między państwami. Siedziba: Haga.

5. Rada Gospodarcza i Społeczna

6. Rada Powiernicza (zawieszona)

Agencje wyspecjalizowane (najważniejsze):

• UNICEF - dzieci. Pomaga sieroteom wojennym, walczy z głodem dzieci

• WHO (World Health Organization) - zdrowie. Walczy z chorobami (covid, ebola)

• UNESCO - edukacja, nauka, kultura. Lista UNESCO - światowe dziedzictwo (Wieliczka, Kraków!)

• FAO - żywność

• MFW (IMF) - finanse

• Bank Światowy - kredyty dla biednych krajów

• UNHCR - uchodźcy

Co ONZ robi?

• Wysyła "błękitne hełmy" - żołnierzy na misje pokojowe (Polska też wysyłała na Bałkany, do Libanu)

• Wprowadza sankcje (Korea Płn, Iran)

• Walczy z głodem, AIDS, malarią

• Chroni środowisko (porozumienia klimatyczne)

• Powszechna Deklaracja Praw Człowieka (1948)

• Konwencja o Prawach Dziecka (1989)

Czy ONZ działa?

Krytyka: Rosja MOŻE WETOWAĆ wszystko (atak na Ukrainę 2022 - ONZ nie mogła nic zrobić). Korea Północna ignoruje sankcje.

Ale: w 80 lat NIE BYŁO III wojny światowej. Wcześniej co 30 lat była wielka wojna. To zasługa ONZ + NATO.

NATO (North Atlantic Treaty Organization) = wojskowy sojusz 32 państw demokratycznych. Główny gwarant bezpieczeństwa Polski.

Powstanie: 4 kwietnia 1949 r. - zimna wojna. Zachód się bał ZSRR. 12 państw założyło NATO żeby się bronić.

Polska weszła 12 marca 1999 r. - razem z Czechami i Węgrami. To było KOLOSALNE wydarzenie - po latach pod sowieckim butem znaleźliśmy się w sojuszu Zachodu.

Siedziba: Bruksela (Belgia).

Główne organy:

• Rada Północnoatlantycka - przedstawiciele wszystkich 32 państw. Decyzje JEDNOMYŚLNIE.

• Sekretarz Generalny - "głowa NATO". Obecnie: Mark Rutte (Holandia).

• Komitet Wojskowy - dowódcy wojskowi

• Naczelny Dowódca SACEUR - zawsze Amerykanin

32 państwa NATO (lista):

USA, Kanada, Wielka Brytania, Francja, Niemcy, Włochy, Hiszpania, Portugalia, Holandia, Belgia, Luksemburg, Norwegia, Dania, Islandia, Grecja, Turcja, Polska, Czechy, Słowacja, Węgry, Rumunia, Bułgaria, Słowenia, Chorwacja, Albania, Czarnogóra, Macedonia Płn, Estonia, Łotwa, Litwa, FINLANDIA (2023!), SZWECJA (2024!).

Finlandia i Szwecja weszły niedawno - po ataku Rosji na Ukrainę 2022 r. Kraje neutralne 200 lat - poczuły że muszą się bronić.

Słynny ARTYKUŁ 5

To NAJWAŻNIEJSZA rzecz w NATO. Brzmi:

"Zbrojny atak na jednego lub kilku członków sojuszu w Europie lub Ameryce Północnej będzie traktowany jako atak na wszystkich członków."

Po polsku: JEŚLI KTOŚ ZAATAKUJE POLSKĘ - CAŁE NATO MUSI NAS BRONIĆ. Łącznie z USA, Anglią, Niemcami...

To jest GIGANTYCZNA gwarancja. Rosja wie - jak zaatakują Polskę, wojują z 32 krajami. To dlatego od 1999 r. czujemy się bezpieczni.

Artykuł 5 użyto TYLKO RAZ - po atakach na USA 11 września 2001 r. Wszystkie kraje NATO pomogły USA w Afganistanie.

Co Polska zyskuje z NATO?

• Bezpieczeństwo - Rosja nie zaatakuje (zaatakowała Ukrainę bo NIE jest w NATO!)

• Współpraca wojskowa - wspólne ćwiczenia, sprzęt, doktryna

• Amerykańskie wojska w Polsce (ok. 10 tys. żołnierzy USA stale)

• Modernizacja armii - F-35, Patriot, czołgi Abrams

• Decyzje polityczne razem z USA

Co Polska daje NATO?

• Wojsko (200+ tys. żołnierzy)

• Strategiczne położenie (granica z Rosją - Kaliningrad, Białorusią)

• 4-5% PKB na wojsko (najwięcej w NATO procentowo!)

• Misje za granicą (Afganistan, Irak, Bałkany)

NATO vs ONZ:

NATO = wojskowy sojusz Zachodu (32 kraje)
ONZ = wszystkie kraje świata (193) - nie tylko wojsko

💡 Podsumowanie dla 5B:
• UE = wspólny rynek, fundusze, wolne podróże
• ONZ = pokój światowy, ale słaba (Rosja może wetować)
• NATO = wojskowa obrona Polski

Polska jest WE WSZYSTKICH TRZECH - to gigantyczne bezpieczeństwo i szanse rozwoju.