🗳 5 zasad wyborów w Polsce
Konstytucja gwarantuje 5 podstawowych zasad wyborów (skrót: 4P + T):
1. POWSZECHNE - każdy obywatel od 18 r.ż. ma prawo głosować. Nie ma wykluczeń ze względu na płeć, religię, rasę, majątek.
2. RÓWNE - każdy ma DOKŁADNIE 1 GŁOS. Bogaty nie ma więcej niż biedny.
3. BEZPOŚREDNIE - głosujesz na konkretną osobę/listę. Bez "elektorów" jak w USA.
4. TAJNE - nikt nie wie na kogo głosujesz. Idziesz za ZASŁONĘ. Twój głos to TWOJA tajemnica.
5. PROPORCJONALNE (Sejm) lub WIĘKSZOŚCIOWE (Senat, prezydent, samorząd):
• Proporcjonalne: Partia X dostała 30% głosów = 30% mandatów
• Większościowe: kto ma najwięcej w okręgu - bierze całość
Próg wyborczy:
• Partia: 5%
• Koalicja: 8%
• Mniejszość narodowa: bez progu
Co to oznacza? Jeśli partia ma poniżej 5% głosów - NIE WCHODZI do Sejmu. Głosy "przepadają" (rozdziela się je proporcjonalnie między partie powyżej progu).
Czemu wybory są ważne?
Bez Twojego głosu - inni decydują za Ciebie. W Polsce frekwencja wynosi 50-65%. Im więcej ludzi głosuje - tym bardziej władza reprezentuje społeczeństwo. Twój głos się LICZY - w 2023 r. niektóre miejsca w Sejmie ważyły się o kilkadziesiąt głosów.
🏘 Symulacja - jak głosujesz?
Dzień wyborów. Niedziela. Jesteś po 18-tce. Co robisz?
Krok 1: Idziesz do obwodowej komisji wyborczej (zwykle w szkole). Lokal otwarty 7:00-21:00.
Krok 2: Pokazujesz dowód osobisty (może być też paszport, prawo jazdy).
Krok 3: Komisja sprawdza Cię na liście wyborców (mieszkasz w tym okręgu).
Krok 4: Dostajesz karty do głosowania (jedną lub kilka - zależy od typu wyborów).
Krok 5: Idziesz za zasłonę. Stawiasz X przy JEDNYM kandydacie na każdej karcie. Tylko ołówkiem!
UWAGA na pułapki:
• Bez X = głos nieważny
• Dwa X = głos nieważny
• X w niewłaściwym miejscu = głos nieważny
• Plusik, ptaszek, dopiski - nieważny
Krok 6: Składasz kartę, wrzucasz do URNY (wielka skrzynka).
Krok 7: Twój głos zostaje TAJNY - nikt nie wie na kogo głosowałeś.
Wieczorem 21:00: Komisja liczy głosy. Wyniki ogłaszane przez noc. Następnego dnia wiesz kto wygrał!
Co jeśli zachoruję / wyjeżdżę?
• Zaświadczenie o prawie do głosowania - bierzesz w urzędzie 2 dni przed. Możesz głosować w innym okręgu.
• Pełnomocnictwo - dla starszych/chorych. Ktoś głosuje za Ciebie (max 2 osoby na pełnomocnika).
• Korespondencja - dla osób za granicą.
• Brak głosu = głos oddajesz innym. Dosłownie - przyjdź i zagłosuj.
🏛 Samorząd terytorialny - 3 poziomy
Polska jest podzielona terytorialnie na 3 poziomy samorządu. Każdy ma swoje zadania.
1. GMINA (najniższy)
W Polsce ~2500 gmin. Trzy rodzaje:
• Gmina wiejska (np. wioska + okoliczne wsie) - na czele wójt
• Gmina miejsko-wiejska (małe miasto + okolice) - burmistrz
• Gmina miejska (samo miasto, np. Gdynia) - prezydent miasta
Co robi gmina?
• Szkoły podstawowe i przedszkola (jak SP46!)
• Drogi gminne, chodniki
• Wodociągi, kanalizacja, śmieci
• Komunikacja miejska (autobusy)
• Cmentarze, parki
• Zezwolenia na alkohol, działalność gospodarczą
Organy: Rada gminy (radni - 15-25 osób) + wójt/burmistrz/prezydent.
2. POWIAT
W Polsce 314 powiatów + 66 miast na prawach powiatu (jak Gdynia!).
Co robi powiat?
• Szkoły średnie (licea, technika)
• Szpitale powiatowe
• Drogi powiatowe
• Wydawanie prawa jazdy, dowodu rejestracyjnego, paszportu
• Pomoc społeczna
• Geodezja, kataster
Organy: Rada powiatu + starosta.
3. WOJEWÓDZTWO (najwyższy)
W Polsce 16 województw. SP46 Gdynia = województwo pomorskie (stolica Gdańsk).
Co robi województwo?
• Strategia rozwoju regionu
• Fundusze unijne
• Kolej regionalna
• Drogi wojewódzkie
• Szpitale specjalistyczne (np. onkologiczne)
• Ochrona zabytków, kultura, teatr
Organy: Sejmik województwa (radni) + marszałek województwa (samorząd).
UWAGA: obok marszałka jest też WOJEWODA - ALE to inny urząd! Wojewoda jest WYZNACZANY przez premiera (rządowy), nie wybierany. Reprezentuje RZĄD w województwie.
⚓ Gdynia - Twoja samorządność
Mieszkasz w Gdyni. Twoja gmina to GDYNIA - miasto na prawach powiatu (czyli pełni jednocześnie rolę gminy I powiatu).
Gdynia w liczbach:
• ~250 tys. mieszkańców
• 14 dzielnic (Śródmieście, Działki Leśne, Karwiny, Witomino, Wzgórze Św. Maksymiliana...)
• Powierzchnia: 135 km²
• Wojewódzwo: pomorskie
Władze Gdyni:
• Prezydent Miasta Gdyni - wybierany na 5 lat. Aktualnie: Aleksandra Kosiorek (od 2024).
• Rada Miasta Gdyni - 28 radnych, kadencja 5 lat.
• Wybory samorządowe - co 5 lat (ostatnie: 2024).
Co Gdynia robi dla SP46?
• Buduje i utrzymuje budynek szkoły
• Płaci nauczycielom (z subwencji + własnych środków)
• Zatrudnia dyrekcję, sekretariat, woźnych
• Stołówki, autobusy szkolne
• Bezpieczeństwo (straż miejska przy szkołach)
Co MOŻESZ zrobić jako młody mieszkaniec Gdyni?
• Budżet obywatelski Gdyni - możesz zgłosić projekt na rzecz dzielnicy/szkoły. Mieszkańcy głosują, najlepsze projekty są realizowane!
• Młodzieżowa Rada Miasta Gdyni - można kandydować jako uczeń
• Konsultacje społeczne - urząd pyta mieszkańców o ważne sprawy
• Inicjatywa lokalna - można zorganizować akcję sprzątania, posadzić drzewa, zorganizować festyn
• Petycje do rady miasta (od 14 r.ż.!)
Twoja Gdynia = Twoja sprawa! Już teraz, jako uczeń SP46, masz wpływ.